Het lied van de aarde

Een diep donker Duits woud, ver en midden in, bevindt zich een meer en aan de horizon zien we rotsen van bergen. Het meer is stil en het geheime leven is verzonken onder het water. En dan begint ‘Das lied von der Erde’ van Gustav Mahler. Je bent betoverd en je weet dat je wordt meegenomen in de melancholie van de zelfdoding; moedwillig, of onontkoombaar.

De eerste keer dat ik dit lied mocht aanhoren was van een langspeelplaat van Bruno Walter. Bruno Walter weet het orkest zodanig mee te nemen dat zij het sprookjesachtig weten uit te voeren met alle magie die daar bij hoort. Je komt direct in een tragisch sprookje terecht. Het is als het ware of je hebt net de jackpot met een sportweddenschap gewonnen op Ladbrokes, een gelukzalig gevoel dat je wilt behouden.

Het Duitse romantisme van Sturm & Drang, Schiller en Goethe. Faust die zich laat verleiden door Mephistopheles. De ratio en de reden zijn niet meer, het noodlot heeft toegeslagen. De natuur heeft zijn eigen wetten gekregen.

Gustav MahlerDe grote Mahler vertolker is altijd Willem Mengelberg geweest. Hij was bevriend met Gustav Mahler en moet goed geweten hebben hoe de muziek bedoeld was. Toch zijn die uitvoeringen te grof ten aanzien van Bruno Walter’s bewerking. En zeker wanneer je dat binnen de akoestiek van het beroemde Concertgebouw te Amsterdam mag horen klinken.

Echter de verbeelding van ‘das lied’ brengt je in het Duits woud, en neemt je mee in het verdriet van de volwassen elfen die daar rond zwerven en noodlottig de liefde moeten verliezen bouwend aan de schoonheid van de natuur. Maar het werkelijke beeld is een Chinees gedicht. In die tijd sprak China tot de verbeelding bij de gegoede burgerij. Het verhaal van Chinese prinsessen, die werden uitgehuwelijkt; en het idee dat elke fijn gevoelige tederheid uit China kwam, als ware delicaat porselein.

Hoewel Mengelberg werd gezien als de Mahler vertolker en het Concertgebouw orkest het orkest van Gustav Mahler, is het toch Bruno Walter die in 1911 te München de eerste uitvoering van ‘Das lied von der Erde’ ten gehore mocht brengen.